Grek uygarlığında da, Hint medeniyetinde de çok güçlü bir sanat türü vardır: Heykel sanatı.

Grek heykel sanatı, trajedinin zirve noktasıdır; Hint heykel sanatı ise harmoninin. Grek heykel sanatı, norm hâline getirilen form'un -ama ille de insan formunun- kusursuzlaştırılmasıdır; Hint heykel sanatı ise deformasyonun.

Grek heykel sanatı "pornografik"tir; Hint heykel sanatı ise "erothik". (Burada münhasıran cinsellikten bahsetmediğimi hatırlatmak isterim). "Pornografi", pathos'un ("yokoluş acısı"nın) çocuğu ve ifadesidir; "Eros" ise ethos'un ("varoluş ıstırabı"nın).

Pornografi, epistemolojinin (niceliğin nitelikleştirilmesinin; söz'ün / "aklın" öz hâline getirilmesinin) şekillendirdiği bir dünyada neşvünemâ bulur. Eros ise fenomenolojinin (niteliğin niceliksizleştirilmesinin; öz'ün sözsüzleştirilmesinin) hükümfermâ olduğu bir dünyada.

Bu arada, İslâm'ın medeniyet dünyasında heykel sanatının hemen hiç varol/a/mamasının, gelişmemiş olmasının sebeb-i hikmeti, öz'ün öz olarak, söz'ün ise söz olarak dile gelişinin, yani tenzîlî âyetin tekvînî âyetle tecellî ve tezâhür edişinin, ettirilişinin kapılarının sonuna kadar açık olmasıdır. O yüzden yaşadığımız medeniyet krizinin bizi sonsuza dek yere mahkûm etmek yerine, düştüğümüz yerden tutup göğe kaldırabilmesi her zaman mümkündür; tabiî düşünme'sini öğrenebilirsek yeniden... Ölüm'ü öldürmediğimize, ölüm'ün bir hakikat ve hayat şartı olduğu gerçeğini yitirmediğimize bakar/s/ak, yeniden düşünmeye, düşünme melekelerimizi yeniden bilmeye ve bilemeye başlayabiliriz her zaman...

Burada sorulması gereken soru şu: Grek dünyası, trajedinin, trajik insanın, yani Tanrı'dan kopan ve kendi'ni Tanrılaştırarak trajediye dûçâr olan yaralı bilincin insanının dünyası olmasaydı, Grek dünyasında heykel sanatı, insanı kusursuz bir şekilde forma dökme, yegâne norm, tek ölçü ve ölçüt katına yükseltme kaygısı güdebilir miydi?

Buradan nereye gelebileceğimizi tahmin edebiliyorsunuz, sanırım: Trajedi ile pornografi arasındaki ilişkiye, elbette. Ama asıl üzerinde kafa yoracağımız mesele, bu ilişki değil; bu ilişkinin ürünü olan ve bizatihî bu ilişkinin ayartıcı bir şekilde örttüğü fatal / ölümcül çelişki.

Şöyle ki: Bir yanda, kusursuzlaştırılan bir insan formu; öte yandaysa, insanın da, hayatın da ölümü, ölmesi gibi bir durum var karşımızda, bugüne kadar geldiğimiz noktada.

Yakıcı bir çelişki bu.

Peki, insanın da, hayatın da ölmesiyle birlikte, asıl ölen şey ne, peki? Ölümün ölmesi, öldürülmesi elbette ki. Belki de, ölüm öldürüldüğü içindir ki, insan da, hayat da öldü aslında...

Ama benim burada üzerinde kafa patlatmak istediğim daha esaslı, daha derinlikli bir mesele var; ıskaladığımız, kayıtsızlaştığımız bir mesele bu: Ölümün öldürülmesiyle, düşüncenin ve düşünmenin ölümüne tanık oluyoruz Socrates sonrası Grek çağlarından bu yana.

Trajedi, Tanrı'nın ölümünün ifadesiydi. Peki, Grek heykel sanatı neyin ifadesi? İnsanın ölümsüzleştirilmesinin, bütün mesafelerden arındırılan insanın "pornografi"ye hapsedilerek ölüm'ün ölümünün, öldürülmesinin tabiî ki.

İnsan düşünce yere, hayat ölüme düştü... Düşünceye de ölmek... Oysa ölümle başlar düşünce; ölümü düşünmekle. Ölümü düşünmeyen, düşünemeyen insan, ne anlar hayattan; ne katar hayata ölümden başka.

Zira düşünce ölüm hayattan, düşünce ölür... Ve tabiatıyla, insan da...

Öyleyse, "gerçek düşünürler, ölüm üzerine düşünen kişilerdir" diye sessizce söylenen, derin derin düşünen, düşündürten; önce bilgece kendi'ne kendileyin seslenen; sonra sana, bana, hepimize bencileyin nefes veren, hayat ve ölüm dersi veren; sonra da ölüme "düğün"e gider gibi giden, düğün gecesi diyerek giden, bilge düşünür, nerede?

Ölüm üstüne "düşünmeye" trajedi-pornografi ilişkisinin ürettiği sözkonusu yakıcı çelişki üzerinden, yani izleyici ile metin arasına mesafe koymak yerine, metni ve dolayısıyla karakterleri pornografikleştirerek, izleyiciyi sahte bir katharsiz'e / doyum'a ulaştıran, böylelikle izleyicinin düşünme melekelerini iptal eden Amerikan trajedisinin bastırıcısı ve meşrûlaştırıcısı klasik Hollywood'tan kalkarak devam edeceğim...